Tag Archive for sok

Agrest

Agrest (Ribes uva-crispa L.)

Agrest (Ribes uva-crispa L.)

Do tej pory pisałam o zdrowotnym znaczeniu warzyw, obiecałam, że napiszę też o wartościach odżywczych i zdrowotnych owoców z naszych ogrodów. Będę pisać w porządku alfabetycznym więc zacznę od agrestu. Poza tym wkrótce zacznie się sezon na te owoce. Ja mam w swoim ogrodzie 4 ich odmiany: czerwony szczeciniasty oraz trzy rodzaje o owocach gładkich, żółtych lub zielonych.

Agrest jest rośliną z rodziny skalnicowatych, występuje u nas w ponad 50 odmianach uprawianych w ogrodach. Mamy agrest wczesny, średniowczesny, średniopóźny i późny. Może być gładki lub szczeciniasty w różnych kolorach, kształtach owoców i wielkościach. Owoce agrestu zawierają witaminy A, C, E wzmacniające układ odpornościowy organizmu oraz witaminy z grupy B takie jak tiamina, ryboflawina, niacyna, kwas foliowy, B6. Zawierają również ważne dla naszego zdrowia minerały jak np. wapń, magnez, żelazo, potas, fosfor, sód, cynk.

Agrest czerwony szczeciniasty

Agrest czerwony szczeciniasty

Niedojrzałe lub półdojrzałe owoce mogą być przeznaczane na kompoty, konfitury, dżemy lub marmolady, można je też kandyzować. Taki agrest zawiera sporo pektyn, nadaje się więc na galaretki lub jako dodatek żelujący do owoców, które mają za mało pektyn lub ich nie zawierają. Dojrzałe owoce spożywane są na surowo, można je też zamrażać, przerabiać na powidła, soki lub wina.

Właściwości lecznicze

Moczopędne, oczyszczające, przeczyszczające, pobudzające apetyt, remineralizujące, wspomagające trawienie, zmniejszające przekrwienie wątrobowe, wzmagające ruch robaczkowy jelit, żółciopędne, przeciwbólowe, odchudzające.

Wskazania lecznicze

Artretyzm, gościec, reumatyzm, brak łaknienia, demineralizacja, przewlekłe schorzenia wątrobowe, zapalenie przewodu pokarmowego, zapalenie układu moczowego, zaparcia, otyłość, niedokrwistość, choroby skórne, stany zapalne jamy ustnej i gardła.

Sposób użycia

Sok: popijać 100 do 300 g dziennie w 2 lub 3 porcjach z domieszką wody lub bez niej. Owoc agrestu nastawiony na sok surowy należy trzymać z dala od światła słonecznego, w ciemnym miejscu.

Propozycja uzyskania soku z surowych owoców agrestu:

  • 1 kg owoców agrestu
  • 600 – 800 g cukru

Owoce należy umyć, usunąć szypułki i ogonki, pokroić na połówki, przełożyć do większego naczynia lub miski, zasypać je cukrem, a następnie odstawić na 2 doby mieszając od czasu do czasu tak, aby cukier się rozpuścił. Gdy owoce puszczą sok, należy go odcedzić i przelać do słoików. Pasteryzować ok. 5 minut.

Inny sposób to uzyskanie soku przy użyciu sokownika.

Umyte i obrane z szypułek owoce wsypać do sokownika, parować do uzyskania soku. Spuścić sok do dużego emaliowanego garnka, dosłodzić do smaku, zagotować i wrzący przelać do wyparzonych, gorących słoików. Zamknąć i odstawić do ostudzenia, przechowywać w chłodnym, ciemnym miejscu. Można je krótko pasteryzować, ale jeśli słoiki są dobrze zamknięte i pokrywki zassane, nie ma takiej potrzeby.

Zebrane i gotowe do przetworzenia owoce agrestu, blisko spokrewnionego z porzeczkami

Zebrane i gotowe do przetworzenia owoce agrestu, blisko spokrewnionego z porzeczkami

Moje propozycje innych przetworów

Kompot z agrestu

Umyty agrest, po usunięciu ogonków i szypułek, wkładam do umytych słoików. Po napełnieniu do połowy lub 2/3 słoika wsypuję cukier, ilość zależy od wielkości słoika. Do słoika 0,9 l wsypuję 9 łyżek cukru, do słoika 0,7 l daję 7 łyżek cukru, a do 0,5 l – 5 łyżek cukru, itd. Ten cukier polewam małą ilością wody, tak aby spłynął z wodą na dno słoika, po czym uzupełniam słoik agrestem i dolewam wodę do pełnego słoika. Dobrze zamykam zakrętką i wstawiam do pasteryzacji. Słoiki do 0,5 l pasteryzuję 20 minut, a większe np. 0,7 l czy 0,9 l przez 25 minut. W ten sposób robię wszystkie kompoty.

Dżem agrestowy, jeden z moich ulubionych ze względu na słodko-kwaśny smak

Owoce nie powinny być jeszcze całkiem dojrzałe, twarde i raczej kwaśne.

Umyte i obrane owoce wsypuję do emaliowanego garnka, dodaję trochę cukru i rozgotowuję na półpłynną masę. Smażę ją tak, aby zgęstniała i uzyskała konsystencję dżemu lub powideł. Dosypuję tyle cukru aby dżem był dla mnie odpowiednio słodki, zagotowuję i jeszcze chwilę przesmażam aby cukier dobrze się rozpuścił. Gorący dżem przekładam do gorących, dobrze wyparzonych słoików, zakręcam i czekam aż ostygną. Sprawdzam, czy wszystkie dobrze się zamknęły i odstawiam do spiżarni.

Dżem agrestowy, polecany ze względu na swój słodko-kwaśnym smak

Dżem agrestowy, polecany ze względu na swój słodko-kwaśnym smak

Seler

W Polsce seler uprawiany jest jako roślina warzywna, ogrodowa w dwóch odmianach: liściastej i korzennej. Przede wszystkim uprawia się odmianę, której korzenie i liście używane są jako przyprawa kuchenna, korzenie zaś jako jarzyna. Odmianę liściastą również spożywa się jako jarzynę.

Seler-1

Seler (Apium L.)

Zarówno liście jak i korzenie zawierają surowce lecznicze. Są to między innymi cholina, asparagina, mannit, glutamina, śluzy flawonowe, glikozydy, olejki eteryczne i inne związki typu furokumaryn, z których najbardziej czynny jest psolaren. Ponadto seler zawiera witaminy i mikroelementy.

Witaminy: A, prowitamina A, B1, B2, B6, PP, E, C, kwas nikotynowy.
Mikroelementy: sód potas, magnez, mangan, chlor, siarka, wapń, fosfor, żelazo.
Seler zawiera również węglowodany (cukry i skrobia), tłuszcze i białka, wodę, 9 ważnych aminokwasów, w tym walinę wspomagająca mechanizm widzenia, kwas jabłkowy oraz cytrynowy.

Właściwości lecznicze

Surowy seler stosowany wewnętrznie działa wzmacniająco, rozwalniająco, wzbogaca organizm w składniki mineralne, leczy gościec, kamicę moczanową, wzdęcia, kolki żołądkowe, łagodzi sklerozę, działa przeciwszkorbutowo, leczy reumatyzm, otyłość, poprawia przemianę materii, działa odmładzająco, wzbogaca pracę nerek, wątroby, działa korzystnie na dolegliwości sercowe, jest dobrze tolerowany przez cukrzyków i działa korzystnie na nieżyt oskrzeli.
Stosowany zewnętrznie działa kojąco na rany i odmrożenia w sposób bardzo łagodny, nie parząc jak chrzan i papryka. Leczy też zapalenie powiek i miejscowe odbarwienie skóry.

Sposób użycia
Na użytek wewnętrzny

Korzeń utarty na tarce jarzynowej, z dodatkiem różnych warzyw wymieszany z łyżką śmietany i majonezu oraz przyprawami ziołowymi, jest znakomitą surówką, której skład można ciągle zmieniać. Aby uniknąć monotonii wystarczy dodawać też np. ziemniaki, jabłko, paprykę lub inne ulubione jarzyny, szczyptę imbiru lub cynamonu.
Na wzmocnienie: utrzeć 200 g selera i zmacerować w litrze białego wina przez 48 godzin w ciemnym miejscu. Po tym czasie odcedzić i pić po kieliszku dwa razy dziennie przed jedzeniem.
Z utartego selera i cukru w proporcji 5:1 otrzymujemy sok działający korzystnie na samopoczucie ogólne oraz przy krwiopochodnym zapaleniu nerek. Zażywać 1-2 łyżeczki dziennie po jedzeniu.

Napar z liści i nasion: używany jest przy wzdęciach i kolkach jelitowych. Drobno pokrojony liść selera dodajemy do surówek, zup i sosów przed podaniem na stół.

Nalewka: do butelki lub słoika wsypać drobno pokrojone liście selera, zalać je spirytusem (może być nalewkowy 70%) i odstawić w ciemne miejsce na 2 tygodnie. Zlać i zalać liście ponownie zwykłą wódką, znów na 2 tygodnie, po czym obie nalewki połączyć razem i zażywać 2-3 razy dziennie po łyżeczce od herbaty przy astmie, reumatyzmie, ischiasie. Nalewkę należy trzymać w ciemnej butelce i w ciemnym miejscu.

Ponadto inhalacje z soku selera leczą migrenę, bóle głowy.

Na użytek zewnętrzny

Sok z selera stosuje się do obmywania ran, do kąpieli, jako okłady i kompresy na rany. Na odmrożenia stosujemy wywar z łodyg lub z bulwy. Bierzemy 250 g na 1 litr wody i gotujemy na małym ogniu co najmniej pół godziny. Możliwie gorąca kąpiel lub okład części ciała, w której występuje dolegliwość, powinna być stosowana 2 razy dziennie przez 10 minut. Po kąpieli osłonić to miejsce ręcznikiem.
Dobry efekt leczniczy daje też płyn z parzonych obierzyn selera stosowany do kąpieli odmrożonych rąk i nóg.

Seler-2

Lecznicze właściwości maja również suszone liście, łodygi oraz bulwy selera.

Sałata

Sałata znana była już w starożytnym Rzymie, Persji, Babilonii i Egipcie. Do Polski sprowadziła ją królowa Bona. Jest bogata w sole mineralne, błonnik i witaminy takie jak B1, B2, C, E oraz kwas foliowy, poza tym jest mało kaloryczna. Liczy ponad 200 odmian botanicznych. Do najbardziej popularnych należą: sałata głowiasta. karbowana zielona, karbowana czerwona, radicchio, rukola, roszponka, sałata rzymska, masłowa, lodowa, cykoria czy endywia.

Surowcem leczniczym są liście, łodyga i nasiona. We wszystkich zielonych częściach sałaty występuje karoten, który jest prowitaminą A. Prowitamina A i witamina A są rozpuszczalne w tłuszczach, dlatego do sałaty zielonej należy dodawać trochę oleju. Lepsze przyswajanie witaminy A zapewniają witaminy D i E. Sałatę podawaną do mięs dobrze polać śmietaną lub jogurtem. Nie powinno się jej spożywać przed posiłkiem.

Salata

Sałata (Lactuca L.)

Właściwości lecznicze

Sałata odświeża i oczyszcza organizm, pobudza gruczoły trawienne, ma właściwości mineralizujące, przeciwbólowe, znieczulające i uspokajające. Działa nasennie, przeciwkaszlowo, obniża poziom cukru we krwi, poprawia pracę wątroby, korzystnie wpływa na krążenie krwi. Zaleca się przy nerwicy z okresami lęków i natręctw, przy kołataniu serca, bólach żołądka, skurczach trzewnych, bezsenności, w zapaleniu oskrzeli, kaszlu, astmie, cukrzycy, zapaleniu nerek, bolesnym miesiączkowaniu, żółtaczce, zapaleniu wątroby, zaparciach oraz jako środek przeciwszkorbutowy i moczopędny.

Sposób użycia
Na użytek wewnętrzny

Napar: pokroić 5 lub więcej liści na paseczki. Zalać 0,25 l wrzątku, naciągać 5 minut. popijać porcjami 2-3 łyżeczki, co uspokaja bolesne miesiączkowanie.

Wywar z liści: 75 g liści sałaty na litr wody. Ogrzewać na słabym ogniu do 30 minut. Popijać trzy szklanki dziennie między posiłkami.
Sok zawierający lactucarium*: stosować dawki około 0,1 do 1 g dziennie, co ma działanie uspokajające.
Wyciąg wodno-alkoholowy**: stosować 0,05 do 0,3 g dziennie. Przy cukrzycy brać po 60 kropli przed posiłkami.
Nasiona – wywar: na 0,5 l wody dać 4-5 nasion. popijać 2 do 3 szklanek dziennie na astmę lub zapalenie płuc.
Napar: 20 g sałaty, popijać 2 łyżki dziennie, 1 przed snem, co ma działanie przeciwskurczowe i nasenne.

Na użytek zewnętrzny

Wywar z liści na trądzik: okłady z gotowanych liści sałaty z niewielką ilością oleju sojowego, słonecznikowego lub z oliwek na czyraki, wrzody i na oparzenia. Wywarem z nasion przemywać oczy przy zapaleniu oka.

*Lactucarium to mleczy sok niektórych gatunków sałaty, przede wszystkim z sałat: jadowitej, indyjskiej i kompasowej. Świeży sok występujący we wszystkich częściach roślin początkowo jest biały, później zmienia barwę na żółtą i na brązową. jego działanie jest słabonarkotyczne i lecznicze. Działa podobnie jak opium ale o wiele słabiej. Sałata jadowita ma właściwości przeciwbólowe i nasenne.

**Przykład wyciągu wodno-alkoholowego: 4 łyżki zmielonych nasion sałaty zalać szklanką wrzącej wody i odstawić pod przykryciem na 1 godzinę, następnie dodać 200 ml alkoholu 40-60 %. Przelać do słoja i szczelnie zamknąć, odstawić na 3 dni, po czym przefiltrować. Podobny wyciąg można sporządzić z liści i łodygi.

Pietruszka zwyczajna

Pietruszka jest rośliną o ogromnych wartościach leczniczych, podobnie jak czosnek, cebula, kapusta, marchew, por mniszek. Do celów leczniczych wykorzystuje się korzeń, liście, owoce i nasiona. Natka pietruszki jest bardzo cennym produktem spożywczym i leczniczym. Ma 4 razy więcej witaminy C niż pomarańcze i kapusta, a 2 razy więcej niż mniszek.

Pietruszka_zwyczajna_korzeniowa

Pietruszka zwyczajna (Petroselinum crispum), odmiana korzeniowa
By Zyance (Own work) [CC BY-SA 2.5], via Wikimedia Commons

20 g natki dostarcza 48 mg witaminy C na dzienne zapotrzebowanie organizmu 75 mg. Nać daje 4 razy więcej prowitaminy A (12 mg) niż potrzeba (3 do 4 mg). Zawiera chlorofil, aminokwasy, sporo olejków eterycznych. Nasiona zawierają znacznie więcej olejku eterycznego i flawonoidów niż korzenie i dlatego działają silniej moczopędnie i przeciwszkorbutowo.

Wskazania lecznicze
Na użytek wewnętrzny

Anemia, astenia, atonia pęcherzyka żółciowego, brak łaknienia, dolegliwości wątrobowe, stany nowotworowe, gościec, kamienie moczowe, miesiączkowanie bolesne, niestrawność, pasożyty jelitowe, reumatyzm, skąpomocz, stany nerwowości, wady krwi, wzdęcia, zakażenie.

Na użytek zewnętrzny

Kontuzje, nerwobóle, piegi, rany, ukąszenia owadów, upławy, zapalenie oka, zastój mleka w sutku.

Sposób użycia
Na użytek wewnętrzny

Napar: 25 g nasion, korzenia lub natki na 1/2 litra wody. Gotować 3 minuty, naciągać 15 minut. Popijać 1/4 szklanki 2-3 razy dziennie między posiłkami na reumatyzm, kamienie moczowe, skąpomocz, zaburzenia miesiączkowania, zimnicę (malarię).
Na owsiki: szczypta natki pietruszki, korzeń selera i fiołka wonnego. Gotować 3 minuty w 0,2 litra wody, naciągać 15 minut. Pić codziennie rano na czczo.
Wyciąg z suchych nasion, czyli apiol (do nabycia w aptekach), zażywany w ilościach 0,2 do 0,4 g dziennie w postaci kapsułek żelatynowych na kilka dni przed menstruacją, łagodzi bóle napięcia przedmiesiączkowego.

Na użytek zewnętrzny

Przemywanie 2 razy dziennie sokiem lub naparem na piegi.
Natka zmiażdżona. Jako okład antyseptyczny i gojący na rany, ukąszenie pszczół, os, łagodzi bóle i eliminuje opuchliznę. Taki okład przyłożony do piersi wysusza mleko oraz łagodzi zapalenia sutków przy zastoju pokarmu.
Sok z korzenia pietruszki ze spirytusem 70% w równych częściach łagodzi nerwobóle. Przy nerwobólu zębowym zwilżonym palcem pocierać wzdłuż nerwu dziąsła i policzki. Flakonik z sokiem trzymać szczelnie zamknięty.
Wywar z nasion: 100 g na 1 litr wody w postaci irygacji dopochwowej leczy białe upławy.
Na zapalenie oka: wkraplać 1-2 krople świeżego soku z korzenia pietruszki 2-3 razy dziennie lub stosować jako okład na noc.
Na rozjaśnienie cery: myć twarz rano i wieczorem przez tydzień ciepłym wywarem z korzenia pietruszki. Na 1/2 litra wody stosować garść rozdrobnionej pietruszki i gotować 15 minut.

Natka pietruszki By Goldlocki (Own work) [GFDL or CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons

Sadząc pietruszkę w doniczkach można mieć świeżą natkę przez cały rok
By Goldlocki (Own work) [GFDL or CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons

Natkę pietruszki należy jeść przez cały rok i używać do kanapek, surówek, zup, sosów, mięs, kasz, ryżu, jaj, co działa uzdrawiająco. Sadząc pietruszkę w skrzynkach lub doniczkach można mieć natkę w domu przez cały rok lub choćby całą zimę.

Działanie uboczne dotyczy stosowania przez dłuższy czas dużych dawek wyciągu z nasion pietruszki ponieważ powoduje kurcze macicy, uszkodzenie błon śluzowych przewodu pokarmowego z powodu zawartości apiolu, pobudzanie ośrodkowego układu nerwowego (olejek). Małym dzieciom i kobietom w końcowym okresie ciąży zaleca się ostrożność przy doustnym przyjmowaniu nasion pietruszki. Olejek silnie drażni nerki, może być też przyczyną poronień. Fitolizynę powinno się dawkować ostrożnie i podawać z przerwami.